Dieta wątrobowa – co i ile jeść?

Jeśli odczuwasz dolegliwości wątroby, musisz zwrócić uwagę na swoją dietę. To ona jest kluczem do regeneracji tego narządu. Dowiedz się więc, co i ile jeść, żeby twoja wątroba mogła pozostać dłużej zdrowa lub szybciej wróciła do prawidłowego funkcjonowania po cięższej chorobie.

Dieta wątrobowa - czym jest?

Dieta wątrobowa to specjalny jadłospis ułożony przez dietetyków lub lekarzy, w celu przyspieszenia procesu zdrowienia wątroby. Zawiera on dokładne zalecenia, co i ile można jeść w przypadku stłuszczenia lub zapalenia wątroby, jej marskości, czy też tylko drobnych zaburzeń. Ogólne zalecenia, co do diety wątrobowej, są takie, że powinna być ona niskotłuszczowa. U osób, u których nie występuje żółtaczka, można podawać łatwostrawne tłuszcze typu masło, śmietanka, tłuszcz zawarty w mleku. Dla pacjentów z zaburzeniami wydzielania żółci rekomenduje się obniżenie ilości tłuszczu w diecie z 30% na 20%. Ogólne zalecenie, co do  spożycia białka na diecie wątrobowej są takie, że u osób dobrze odżywionych powinno się podawać 1g białka na 1 kg masy ciała na dobę. Jeśli osoba jest niedożywiona, wówczas ta ilość zostaje zwiększona np. do 1,5 g/kg masy ciała. Dieta wątrobowa to taka, w której pacjent spożywa nie więcej niż 300-400 g węglowodanów, przy czym ilość węglowodanów prostych, takich jak dżem, cukier czy miód, nie powinna przekraczać 50 g. Przy tendencji do wzdęć, w diecie należy ograniczyć podaż błonnika. Oznacza to wykluczenie z jadłospisu produktów z mąki razowej, roślin strączkowych, śliwek, czy gruszek.

Dieta wątrobowa przy stłuszczeniu wątroby

Przy stłuszczeniu wątroby zaleca się przede wszystkim zmianę diety oraz stylu życia. Konieczne jest też obniżenie masy ciała o 7-10% (lub więcej). Dzięki zrzuceniu zbędnych kilogramów, można znacznie poprawić wynik badań biochemicznych. W szczególności jest to widoczne w wynikach aminotransferaz (gdzie ich aktywność zostaje zmniejszona). Obniżenie masy ciała zmniejsza również poziom stłuszczenia wątroby, co jest widoczne na badaniu USG. Aby zredukować masę ciała, konieczne jest obniżenie wartości energetycznej diety. Zaleca się np. zmniejszyć kaloryczność diety o 700 kcal dziennie. Warto pamiętać, że przy stłuszczeniu wątroby spadek masy ciała nie powinien być nagły i drastyczny. Najlepiej, aby oscylował w granicach 1-1,6 kg na tydzień. W przeciwnym wypadku, zbyt szybki spadek masy ciała i uboga energetycznie dieta doprowadzić mogą do nasilenia zmian tłuszczowych w wątrobie. Przy stłuszczeniu wątroby korzystna jest dieta niskotłuszczowa, ze szczególnym ograniczeniem kwasów tłuszczowych. Nabiał powinien być niskotłuszczowy np. mleko 2%, a mięso białe lub czerwone chude. Ważne, aby osoby ze stłuszczoną wątrobą ograniczały spożycie fruktozy, gdyż powoduje ona nagły wyrzut insuliny do krwi, co może prowadzić do insulinooporności. Fruktoza przyczynia się też do szybkiego stłuszczenia wątroby, gdyż omija typowy szlak glikolizy. Niewskazane jest więc nadmierne spożycie owoców, jak i napojów słodzonych syropem glukozowo-fruktozowym.

Dieta wątroba w przypadku marskości wątroby

Przy marskości wątroby bardzo często dochodzi do niedożywienia białkowo-kalorycznego, co wpływa na występowanie powikłań, czy przedłużony pobyt w szpitalu. Dlatego w przypadku pacjentów, u których dostrzegalne jest to niedożywienie, sugeruje się dietę o zwiększonej kaloryczności. Powinna być ona zwiększona o 30-40 kcal na każdy kilogram masy ciała. Podobnie należy podwyższyć ilość białka w diecie do 1,2-1,5 g na kilogram masy ciała na dobę. To wyższe zapotrzebowanie na białko jest spowodowane przez zwiększoną glukoneogenezę, jak również zmniejszone wchłanianie tego składnika. Wyjątek stanowią pacjenci z encefalopatią wątrobową, gdzie ilość białka musi być zmniejszona do 0,6-0,8 g na kg masy ciała na dobę.

Kiedy marskość wątroby znajduje się w fazie wyrównanej, wówczas dieta powinna być zbliżona do diety zdrowego człowieka. Zaleca się wówczas spożywanie 5-6 niewielkich objętościowo posiłków, w których główne zapotrzebowanie energetyczne zapewniają węglowodany. Jednakże nie powinno się tu przesadzać ze spożyciem cukrów prostych. Ich ilość nie może być większa niż 50 g na dobę. Preferowana jest tu raczej fruktoza w ilości 30-50 g na dobę. Źródłem białka w diecie wątrobowej u osób z marskością wątroby powinny być przede wszystkim: twaróg, białko jaj, mięso czerwone. Z kolei ilość tłuszczu nie może przekraczać 1g/kg masy ciała na dobę.

Dieta wątrobowa przy zapaleniu wątroby

Stan zapalny wątroby może być wyciszony, jeśli w diecie chorego znajdzie się wystarczająca ilość choliny. Jest ona prekursorem acetylocholiny, która jest w stanie zahamować reakcje zapalne. Ponadto korzystne będzie tu wzbogacenie diety w antyoksydanty, które powstrzymają nadmierne namnażanie się wolnych rodników. W szczególności pomocne będą tu witaminy A, E oraz C, które można znaleźć w awokado, maśle, dzikiej róży. Warto sięgnąć też po produkty zawierające kwasy tłuszczowe omega-3, czy omega-6, które mają udowodnione działanie przeciwzapalne.

Źródło:
  1. Dziewiatowska J, et. al. Przyczyny niedożywienia, ocena stanu odżywienia i zalecenia żywieniowe w marskości wątroby, „Forum Zaburzeń Metabolicznych” 2016;7(1):16-23.